⬅︎Vorige

Grenspalen Zuid 301 - 325

Volgende ➡︎ 

301 - 307g

307A - 308 - 12s

Info van de visser bij 308:

Vist met zowel een NL als BE visvergunning. Snoekbaars aan de BE-zijde van de paal mag 45 cm. meten en hij mag er dan 3 meenemen naar huis.

Aan NL zijde moet deze 50 cm. meten en er mag er maar 1 mee naar huis.
Gecontroleerd wordt er niet.

Ook dat is de grens ;).

* Nadere toedracht van grenspaal 308 en het verklikkersteentje 12s

De geschiedenis van grenspaal 308 blijkt nog wat meer details te bevatten dan op het eerste gezicht zichtbaar is. In het boek 'Zeeuwsch-Vlaanderen, De geschiedenis van een grensgebied' van P.W. Stuij (ISBN 90-6011-687-9) wordt de nadere toedracht van deze grenspaal beschreven.

Grenspaal 308 meerdere malen verplaatst

Grenspaal 308 is sinds 1843 enkele malen verplaatst. Bij iedere verplaatsing was het van belang om de exacte ligging ten opzichte van de grens opnieuw vast te leggen. Om die afstand en de juiste locatie te kunnen bepalen, werden op de voet van de grenspaal ijzeren plaatjes met ingeslagen of gegraveerde afstandsmaten aangebracht.

Deze plaatjes vormden daarmee een belangrijk hulpmiddel bij het nauwkeurig vastleggen van de grenssituatie.

De verklikkers uit 1909

Medio 1909 werd grenspaal 308 opnieuw verplaatst. Bij deze gelegenheid werden bovendien drie zogenoemde verklikkersgeplaatst: 4s, 5s en 12s.

Een verklikker is een arduinen paaltje van ongeveer 20 × 20 × 100 centimeter. Deze paaltjes dienden als herkennings- en meetpunten in relatie tot een ondergronds geplaatste hulppaal.

Van de drie verklikkers die in 1909 werden geplaatst, is voor zover bekend alleen verklikker 12s bewaard gebleven. Het paaltje draagt aan de ene zijde de inscriptie ‘12s’en aan de andere zijde ‘7.00’, met daarnaast een pijl.

De aanduidingen hebben een specifieke betekenis. Het nummer 12s verwijst naar de bijbehorende, ondergronds ingegraven hulppaal met nummer 12. De vermelding 7.00 geeft aan dat deze hulppaal zich op een afstand van zeven meter bevond. De pijl geeft de richting aan waarin de hulppaal gezocht moet worden.

Opnieuw een ijzeren plaatje in 1923

In 1923 werd grenspaal 308 opnieuw verplaatst. Ook toen werd de nieuwe positie nauwkeurig vastgelegd door een ijzeren plaatje op de voet van de grenspaal aan te brengen.

Op dit plaatje stonden de afstanden 23.967 m 85.467 m, gevolgd door een pijl. Deze gegevens dienden om de positie van grenspaal 308 ten opzichte van de vastgelegde grenspunten en hulpmiddelen te kunnen reconstrueren.

Toen P.W. Stuij in de jaren tachtig van de twintigste eeuw zijn boek schreef, was dit ijzeren plaatje nog aanwezig. Daarmee vormde het een tastbare herinnering aan de verschillende verplaatsingen en aan de nauwkeurigheid waarmee de grens in het verleden werd vastgelegd.

De geschiedenis van grenspaal 308 laat zo zien dat een grenspaal meer is dan alleen een markering van de landsgrens. De paal, de ijzeren afstandsplaatjes en de bijbehorende verklikkers vormden samen een nauwkeurig systeem waarmee de ligging van de grens door de jaren heen kon worden gecontroleerd en opnieuw vastgesteld.

12s

Op zoek naar grenstussensteen 12s bij grenspaal 308 in Zeeland

Op 20 oktober 2026 reis ik samen met Eef, Aafko, Marc en Geert naar Zeeland voor een nieuwe zoektocht naar historische grenstussenstenen. Op het programma staan een bezoek aan de verplaatste grenstussensteen 269Aa en een afspraak met de opslaghouder van de locatie waar grenstussensteen 287b ligt opgeslagen. Maar ons belangrijkste doel van de dag ligt ergens anders: het opsporen van de begraven grenstussensteen 12, in de buurt van grenspaal 308, waarvan de vermoedelijke locatie wordt aangegeven door het verklikkersteentje 12s.

Zoals inmiddels gebruikelijk, gaan we goed voorbereid op pad. Onze vaste uitrusting bestaat uit een jalonstok, een spade en een houweeltje. Geert heeft daarnaast een interessante noviteit meegenomen: een koperen buis waarmee een roestvrijstalen pin van 6 mm² nog dieper in de grond kan worden geprikt dan met de jalonstok. Een welkome aanvulling bij het zoeken naar grensstenen die al meer dan een eeuw onder de grond verborgen kunnen liggen.

Graven op 7 mtr. van verklikkersteentje 12s

Zodra we de mogelijke locatie van het verklikkersteentje 12s hebben bepaald, gaat Eef voortvarend aan de slag. Al snel ontstaat er een behoorlijk diep gat. Helaas blijft het verwachte resultaat uit: van de gezochte grenstussensteen is geen spoor te bekennen.

De teleurstelling is begrijpelijk, maar bij historisch grensonderzoek hoort onzekerheid nu eenmaal bij het werk. In de loop der jaren is er in dit gebied zoveel veranderd aan het verloop en de inrichting van de grens dat het maar de vraag is of de grenstussensteen 12, die in 1909 werd begraven, zich nog op de oorspronkelijke plek bevindt.

Ligt grenstussensteen 12 er nog?

De zoektocht naar grenstussensteen 12 bij grenspaal 308 levert deze keer helaas geen vondst op. Toch blijft de vraag interessant: ligt de historische grenssteen nog altijd ergens onder het Zeeuwse landschap, of is hij door de vele veranderingen aan de grens verdwenen of verplaatst?

Voorlopig blijft het antwoord onbekend. Misschien brengt toekomstig onderzoek nieuwe aanwijzingen aan het licht en horen we op een dag alsnog wat er met deze grenstussensteen is gebeurd.

Tot die tijd blijft grenstussensteen 12 een onopgelost raadsel in onze zoektocht naar de geschiedenis van de grens.

Ik denk dat we een grondscanner nodig hebben.

309

310 - 314a

315

315aø

316 - 319a

320 - 323

324 - 325

⬅︎Vorige

Grenspalen Zuid 301 - 325

Volgende ➡︎