Grensstenen 201 t/m 203 II (204)
Hoewel het op het eerste gezicht misschien overbodig lijkt om een aparte pagina te wijden aan de grensstenen 201 t/m 203 II, blijkt er toch verrassend veel over te vertellen.
Niet alleen bevinden zich in dit traject diverse tussenstenen, ook bijzondere markeringen zoals de plaquette van het Punctum a quo (steen 203) en de laatste officieel erkende grenssteen 203 II geven voldoende aanleiding om hier dieper op in te gaan.
Op deze pagina besteden we daarom speciale aandacht aan het begrip Punctum a quo– letterlijk ‘het punt van waaraf gerekend wordt’. Daarnaast introduceer ik het Punctum ultimo, oftewel het ‘laatste punt’, een naam die wij hebben toegekend aan grenssteen 203 II.
Maar er is meer. In het gebied van de Dollard, waar Nederland zijn grens hanteert, bevindt zich een zogenoemde ducdalf. Dit bijzondere object markeert een belangrijk grenspunt en is in het verleden al meerdere keren het doel geweest van expedities.
Op zaterdag 7 oktober 2023 stond een nieuwe expeditie gepland, waarbij een groep van tien personen onder leiding van een gids de ducdalf zou bezoeken.
Het doel was om het ooit door Eberhard Gutberlett (†)aangebrachte grensnummer 204 opnieuw te bevestigen.
Helaas kon deze expeditie vanwege zware storm niet doorgaan. Een nieuwe poging staat gepland voor 15 juli 2024, in de hoop deze bijzondere missie alsnog te volbrengen.
Het ‘Punctum a quo’, vrij vertaald als ‘het punt waar het begon’, verwijst naar de grenssteen met nummer 203. Dit markeert een belangrijk beginpunt in de grensbepaling binnen dit gebied.
Via verschillende bronnen stuitte ik op informatie van een ware grondlegger: dhr. Co Bieze (†). Hoewel ik hem persoonlijk nooit heb mogen ontmoeten, wordt zijn naam vaak genoemd in relatie tot de geschiedenis van deze grensmarkeringen. Zijn werk en documentatie vormen tot op de dag van vandaag een waardevolle bron van kennis.
De steen – of beter gezegd de plaquette van steen 203– werd geplaatst op 11 augustus 1825. Het betreft een horizontaal geplaatste steen, rustend op vier eikenhouten palen. Met een geschiedenis van 200 jaar is dit een bijzonder historisch object binnen de Nederlandse grensmarkeringen.
Op exact 250 meter afstand bevindt zich een tweede, unieke plaquette: grenssteen 203 I. Deze steen is bijzonder in zijn soort en vormt samen met steen 203 een opvallend duo binnen dit traject.
De bijbehorende tekeningen en documentatie zijn afkomstig van de website van Eef Berns, gebaseerd op het werk van Co Bieze.
De Dukdalf
Op exact deze locatie, bij grensmarkering BM 203, zou ooit een ducdalf hebben gestaan. Deze maakte vermoedelijk deel uit van een reeks van vier ducdalven, die gezamenlijk een rol speelden in de markering van de grens in de Dollard.
Of de huidige, nog aanwezige ducdalf – die inmiddels het onofficiële nummer 204 heeft gekregen – daadwerkelijk onderdeel was van deze oorspronkelijke vier, is vooralsnog onduidelijk. Dit is een vraagstuk dat nader onderzoek verdient en waar ik mij in de toekomst verder in wil verdiepen.
Voor wie zich verder wil verdiepen in dit onderwerp, is het artikel ‘De grenspaal in de Dollard, die geen grenspaal is’ van Karel Essink een absolute aanrader. Dit stuk biedt interessante inzichten in de complexe en soms verrassende geschiedenis van grensmarkeringen in dit gebied.
Daarnaast zijn ook de verhalen van Lammert Kwant bijzonder de moeite waard. Deze geven extra context en achtergrond bij de ontwikkelingen rond de grens in de Dollard. Je kunt zijn bijdragen onder andere hier en hier vinden.
Op 15 juli 2024 (her)plaatsen Eef en Jannis het grenspaalnummer 204 en plaatsen de herdenkingsplaque.
Regelmatig duikt er nieuwe historische informatie op, zoals vandaag bij het bestuderen van artikel 41 van het Grenstractraat van Meppen (2 juli 1824).
Dit verdrag, dat het grensverloop vastlegde, werd gesloten tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Hannover. Het document werd ondertekend door de koning der Nederlanden en de koning van de Verenigde Koninkrijken van Groot-Brittannië en Ierland, die tevens koning van Hannover was.
Het Verdrag van Meppen speelt een belangrijke rol in de historische afbakening van grenzen en biedt waardevolle inzichten in de diplomatieke relaties van de 19e eeuw.
De nieuw bepaalde grenslijn in den Dollard, begint bij het punt, hetwelk op eenen afstand van twee duizend zes honderd vier en zeventig Nederlandsche ellen zes palmen of zeven honderd tien Rijnlandsche roeden, van den aan den voet en noordelijk van den dijk, bij de Statenzijl, thans nog voorhanden paal, naar den Dollard heen, aan den westelijken of linkeroever van den Aa-stroom, te vallen komt, en op de bij dit tractaat behoorende nieuw opgemeten grenskaart, met de letter F is aangewezen. Van hier af, loopt de grenslijn door den Dollard tot aan de Eems, in eenen hoek van acht graden negen en een halve minuten westelijk van de ware noordlijn, welke de middellijn is tusschen het noorden en noorden ten oosten naar het kompas getrokken, overeenkomstig het convenant van den jare duizend zeven honderd drie en twintig, voor welk jaar de westelijke afwijking van het ware noorden tot dertien graden zeven en veertig minuten gemeenschappelijk is aangenomen.
De hier in den Dollard bepaalde grenslijn zal voor altijd blijven, ofschoon ook de rivier de Aa haren tegenwoordigen loop mogt veranderen.
Grensstenen 201 - 202 V
_01.jpeg?etag=%22131cc-65239cb7%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&quality=85)
Grensstenen 203 - 203 II
Hiermee is de wandeling langs de grensstenen van Nederland, van steen 193 in Vaalstot en met steen 203 II aan de Dollard, tot een einde gekomen.
Deze bijzondere route langs de Nederlands-Duitse grensvoerde ons door talloze prachtige en afwisselende landschappen. Onderweg hebben we niet alleen genoten van de natuur, maar ook ons cultuurhistorischen topografisch inzichtaanzienlijk verrijkt.
De grenswandeling biedt een uniek perspectief op de geschiedenis van Nederland en haar grenzen, en laat zien hoe landschap en verleden onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
De Dukdalftocht
15 juli 2024
Al 2 x is een geplande wadlooptocht naar de Dukdalf niet doorgegaan.
Vandaag trappen we af om i.p.v. te gaan lopen, er met een boot naar toe te gaan.
Via de eigenaar van 'Bakje Doen' te Nieuw Statenzijl, komen we in contact met Jelle Smit, van Smitsleepdienst. Met sleepboot 'Einar' kiezen we met z'n 8-en rond 10:00 uur het sop van de Dollard en varen richting de Dukdalf.
We hebben werkelijk prachtig weer en beleven in alle opzichten een meer dan geslaagde dag.
De foto's zullen het zeker tonen. Foto's zijn zowel van Eef als van mij.
Targets:
1) De dukdalf bereiken ✓
2) Deze weer nummeren ✓
3) Een gedenkplaat bevestigen ✓
'We' zijn:
Wilma Nugteren, Eef Berns, Jannis Deeleman, Nico Winkel, Piet van der Giessen, Rien de Schipper,
Rob Vaessens en Steen Schelde (DK)
(dames eerst, daarna alfabetisch)
Verder zien we op de foto's:
- Jelle Smit - de kapitein
- Rieke Smit -steun en toeverlaat van de
kapitein, een dochter waar een
kapitein naar luistert ;)
- Yde, vriend van de kapitein met
meer dan lokale kennis!
De groep
© Op alle foto's rust het auteursrecht.
Vraag s.v.p. vooraf om toestemming als je foto's gebruiken wilt.©
