Grensstenen 26 - 50
Beuningen - Nordhorn
We vervolgen onze route van Beuningen naar Nordhorn, langs de grensstenen 26 tot en met 50. Deze etappe van de historische grenssteenroute belooft opnieuw een prachtige tocht te worden, zeker na alles wat we al hebben gezien in het indrukwekkende Dinkeldal (zie de vorige pagina).
Ook dit traject kenmerkt zich door een afwisselend landschap met uitgestrekte bossen, kronkelende waterlopen en bijzondere natuurgebieden. Daarnaast heeft dit deel van de route een rijke geschiedenis, waarbij de oude grensstenen een tastbare herinnering vormen aan de historische grens tussen Nederland en Duitsland.
Grensstenen 26 - 26 III
.jpeg?etag=%2230b1c7-69b5414d%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1336&quality=85 "ANWB paddestoel wegwijzer nabij grenssteen 27 grens Duitsland-Nederland")
Grensstenen 26 IV - 27
Commiezenhut
Smokkel en grenscontrole bij grenspaal 27
Het over de grens brengen van goederen die in het ene land goedkoper zijn dan in het andere, zonder de verschuldigde rechten te betalen, komt overal ter wereld voor. Ook in deze grensstreek tussen Nederland en Duitsland was smokkel lange tijd een bekend verschijnsel.
Vroeger hielden grenscommiezen
- vroegere naam voor douaneambtenaren -
de grens nauwlettend in de gaten. Zij zaten vaak in zogenaamde commiezenhut-ten, kleine observatiehutten van waaruit zij de omgeving discreet konden observeren en smokkelaars opsporen.
Deze hutten dienden niet alleen als uitkijkpost voor grenscontrole, maar boden ook een praktische schuilplaats bij slecht weer.
Bij grenspaal 27 staat een replica van een historische commiezenhut. Deze herinnert aan de tijd waarin douanecontrole en smokkel langs de grens een belangrijk onderdeel vormden van het dagelijks leven in deze regio.
Grensstenen 28 - 31
Grensstenen 31 I - 31 V
Kalterspaal / Markesteen
Grensstenen 31 VI - 32 I
Op 19 maart 2026 keer ik samen met Aafko terug naar dit traject langs de Nederlands-Duitse grens. Aafko mist hier nog enkele grensstenen, en voor mij is het een mooie gelegenheid om aan te sluiten en deze pagina – tot en met grenssteen 50 – volledig af te ronden.
We hebben uitzonderlijk veel geluk deze dag. Het weer is stralend en de omstandigheden zijn ideaal om de grensstenen op te sporen. We weten alle nog aanwezige grensstenen succesvol te vinden en vast te leggen.
Grenssteen 32 II
De tand des tijds: veranderingen aan grensstenen door de jaren heen
Foto’s uit het verleden en heden laten duidelijk zien hoe het landschap en de grensobjecten langs de Nederlands-Duitse grens in de loop der jaren zijn veranderd. In dit voorbeeld worden de invloeden van verkeer zichtbaar, evenals de gevolgen wanneer cultuurhistorisch erfgoed minder goed wordt beschermd.
De bovenste foto toont de situatie in 2026. Op de foto linksonder is de situatie in 2015 te zien, terwijl de foto rechtsonder een latere fase weergeeft, waarin het nummerplaatje nog aanwezig is.
Deze beelden illustreren hoe kwetsbaar grensstenen en andere historische grensmarkeringen zijn, en onderstrepen het belang van behoud en bescherming van dit erfgoed.
© foto 2015 Aafko Tuin ©
© foto Rien de Schipper ©
Grensstenen 32 III - 33 V
Langs het fietspad treffen we nog één grenssteen, hierna verlaten we de gebaande paden en begint het ‘wild’ wandelen langs de Nederlands-Duitse grens. Dit deel van het traject biedt een combinatie van goed bereikbare en enkele wat minder toegankelijke grensstenen.
Voor grenssteen 32 IV kun je vrijwel volledig per fiets komen. Tot aan de beek is het goed begaanbaar, waarna nog slechts circa 5 meter te voet moet worden afgelegd om de steen te bereiken. Om vervolgens bij grenssteen 33 en verder te komen, is er bij de nabijgelegen boomkwekerij een brug over de beek beschikbaar, wat de oversteek mogelijk maakt.
Grenssteen 33 I staat al jaren als vermist geregistreerd, en ook tijdens onze zoektocht hebben wij deze niet kunnen aantreffen. Als deze er nog is, dan is ze wellicht diep de grond in gereden door landbouwmachines.
Grensstenen 33 I
Place to be
Grensstenen 33 VI - 38
.jpeg?etag=%2220df95-69bffd64%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,792&quality=85 "Grensstenen 33 VI - 38 aan de Duits-Nederlandse grens | Grenzstein 33 VI - 38 an der Niederländische-Deutsche Grenze")
Bijzonder en aantrekkelijk
De foto laat direct zien dat we hier een bijzonder en aantrekkelijk stuk van de Nederlands-Duitse grens tegenkomen. Het is interessant om te zien hoe de grenslijn in dit gebied precies verloopt en hoe de grensstenen in het landschap zijn geplaatst.
Daarnaast bevindt zich na grenssteen 34 nog een grensovergang. Vermoedelijk gaat het om een historisch nagebootst punt, maar het blijft een leuke en opvallende toevoeging aan deze route langs de grens.
Graag neem ik je mee op ontdekkingstocht langs de grensstenen 33 VI tot en met 38, en verder langs dit unieke traject van de Nederlands-Duitse grens.
De grensovergang
De verdwenen grensstenen
35 en 36 (place to be)
Grensstenen 37 en 38
Grensstenen 39 - 41 II
We vervolgen onze weg langs de grensstenen 39 tot en met 43 langs de Nederlands-Duitse grens.
Grenssteen 43 is hierbij bijzonder, omdat deze dubbel is uitgevoerd. Op dit punt maakt de grens namelijk een hoek van 90 graden midden in de Rammelbeeke.
↓ Grensstenen 39 en 40: middenin een maisveld ↓
Wanneer een landsgrens door het midden van een waterloop loopt, worden doorgaans aan beide zijden grensstenen geplaatst. In dit geval betekent dat één grenssteen aan de Nederlandse zijde en één aan de Duitse zijde, waardoor de grenssituatie duidelijk wordt gemarkeerd.
Vanaf grenssteen 41 II maken we eerst nog een interessant uitstapje naar de Grenssluis in het Nordhorn-Almelo kanaal. Dit is voor mij de tweede keer dat ik een grenssluis tegenkom. De eerste bevindt zich in het Haren-Rütenbrock Kanaal bij Ter Apel.
.jpeg?etag=%223e5a06-69c1ba95%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85 "Overzichtskaart van de grensstenen 39 - 42 Nederlands-Duitse grens | Grenzsteine an der Deutsch-Niederländische Grenze")
Grenssluis
Grenssluis Frensdorfer Haar (Grenzschleuse)
De sluis Frensdorfer Haar, ook wel bekend als de Grenzschleuse, is een historische grenssluis langs de Nederlands-Duitse grens. De sluis heeft een lengte van circa 62 meter en een doorvaartbreedte van ongeveer 6,5 meter.
Deze grenssluis werd in 1905 in gebruik genomen en speelde destijds een belangrijke rol in de scheepvaart en waterregulatie in dit grensgebied. Sinds 1960 is de sluis buiten gebruik en heeft deze geen actieve functie meer.
Tegenwoordig vormt de Grenzschleuse een interessant cultuurhistorisch object en een tastbare herinnering aan de vroegere infrastructuur langs de grens.
Grensstenen 41 III - 42
Vanaf de grenssluis keren we terug langs de grensstenen 41 I en 41 II en vervolgen we onze route vanaf grenssteen 41 III. Vanaf dit punt volgen we het fietspad langs het kanaal, dat een goed begaanbare en aantrekkelijke route vormt langs de Nederlands-Duitse grens.
Dit traject combineert eenvoudig bereikbare grensstenen met een mooi uitzicht over het water, wat het tot een aangenaam deel van de route maakt voor zowel wandelaars als fietsers.
Grensstenen 43 - 46
Vanaf grenssteen 43 bereiken we de Rammelbeeke, waar de Nederlands-Duitse grens midden door de beek loopt. Dit heeft in het verleden regelmatig tot discussie geleid, omdat de loop van een watergang in de loop der tijd kan veranderen.
Om deze reden zijn de grensstenen vanaf dit punt tot en met grenssteen 48 dubbel uitgevoerd. Aan zowel de Nederlandse als de Duitse zijde is een grenssteen geplaatst, om zo aan te geven dat de grens in het midden van de beek loopt.
Het traject dat we hier volgen maakt bovendien deel uit van het Podagristenpad, een bekende wandelroute in deze regio die natuur, historie en grensbeleving combineert.
Grensovergang Denekamp
'Rammelbeek'
Het pad langs de beek en de grensstenen leidt ons uiteindelijk naar de provinciale weg N342, waar de beek tevens de grens vormt tussen Nederland en Duitsland. Dit punt was tot 1993 een vrij drukke grensovergang.
Met de invoering van het vrij verkeer van personen, goederen en diensten binnen de Europese Gemeenschap (later de Europese Unie) kwam er een einde aan het douanetoezicht op deze locatie.
De bedrijvigheid aan weerszijden van de grens is blijven bestaan en zichtbaar gebleven. De aanwezige winkels illustreren nog altijd de prijsverschillen tussen beide landen, met aan Duitse zijde bijvoorbeeld een tabaksshop en aan Nederlandse zijde een winkel in medicijnen.
Grensstenen 47 - 50
Het laatste traject langs de Nederlands-Duitse grens op deze pagina voert ons vanaf de grensovergang nog een stuk langs de Rammelbeeke, die we volgen tot en met grenssteen 48.
Daarna steken we het open veld over, langs de grensstenen 48 I en 49. Vanuit Haarlerbruch, waar grenssteen 49 I zich bevindt, vervolgen we onze route via grenssteen 49 II naar grenssteen 50 — de laatste grenssteen die op deze pagina wordt behandeld.
Dit afsluitende deel van de route combineert open landschap met historische grensmarkeringen en vormt een passend einde van dit traject langs de grens.
'De Boog', een zichtbaar teken tot wederzijds begrip t.g.v. één Europa, opening van de binnengrenzen op 1 januari 1993.
Links en rechts de grensstenen 47 nl en 47 de.
Onderweg van grenssteen 47 naar 48 passeren we aan de Nederlandse zijde van de Rammelbeeke een opvallend object: een forse steen van de NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij).
Deze steen vormt een interessant detail langs de route en laat zien dat naast historische grensmarkeringen ook modernere elementen hun plek hebben gekregen in dit grensgebied.
.jpeg?etag=%2241e0f9-69c18e43%22&sourceContentType=image%2Fjpeg&ignoreAspectRatio&resize=2500,1667&quality=85)
Toegift
Originele grenssteen 7
Historische grenssteen nr. 7 bij Kulturhus De Mare in Noord-Deurningen
Voor de ingang van Kulturhus De Mare aan de Nieuwewemestraat in Noord-Deurningen bevindt zich de originele grenssteen nr. 7. Bij de steen is een informatiebord geplaatst dat de rijke geschiedenis van deze bijzondere grensmarkering toelicht.
De Rammelbeek fungeert al sinds circa 1548 als natuurlijke grens tussen Nederland en (huidig) Duitsland. Zoals vaker voorkomt bij waterlopen, veranderde de loop van de beek in de loop der tijd, wat regelmatig leidde tot grensgeschillen.
Om deze problemen op te lossen, werden in 1772 elf grensstenen geplaatst, waarvan vijf langs de Rammelbeek. Bij de hernummering van de grensstenen in 1824* kreeg grenssteen nr. 7 het nieuwe nummer 37.
In 1960 bleek de originele grenssteen verdwenen en vervangen. Pas in 1971 werd de steen teruggevonden langs de Rammelbeek. Uiteindelijk kreeg deze historische grenssteen in 2024 een nieuwe, zichtbare plek bij het Kulturhus in Noord-Deurningen.
De hernummering van 1824 vond plaats naar aanleiding van het Grenstractaat van Meppen, waarin de grenzen opnieuw werden vastgelegd na de herindeling van Europa na de val van Napoleon in 1815.
De grensstenen uit deze periode staan bekend als de zogeheten ‘Hannover-stenen’, in tegenstelling tot de eerder geplaatste ‘Pruisen-stenen’ uit circa 1818.
© Op alle foto's rust het auteursrecht.
Vraag s.v.p. vooraf om toestemming als je foto's gebruiken wilt.©
